Waarom kraakt je nek bij het draaien, en wanneer is het wel iets

Je draait je hoofd naar links om achteruit te kijken en je hoort een droge knak. Of een reeks korte knapjes, alsof er iets over elkaar heen schuift. De vraag die daarna komt is bijna altijd dezelfde: is dat erg?

Meestal niet. Het geluid zelf zegt weinig over de staat van je nek. Wat wel iets zegt, is wat eromheen gebeurt: pijn, stijfheid, en de kracht in je arm. En er is verschil tussen een korte knak en een schurend geluid dat bij elke draai terugkomt.

Inhoudsopgave

1. Wat je hoort als je nek kraakt
2. Het verschil tussen een knak en een schuurgeluid
3. Waarom het juist bij draaien gebeurt
4. Slijt je nek ervan?
5. Waarom je nek vaker kraakt als je gespannen bent
6. Zelftest: welk geluid maakt jouw nek
7. Wanneer het geluid wel een signaal is
8. Waarom je je nek beter niet zelf kraakt
9. Wat je zelf kunt doen
10. Wat wij doen bij een krakende nek
11. Veelgestelde vragen

Wat je hoort als je nek kraakt

In je nek zitten kleine gewrichtjes die de wervels aan de achterkant met elkaar verbinden. Ze liggen in een kapsel met een dun laagje vloeistof ertussen. Trek je zo'n gewricht een klein stukje uit elkaar, dan daalt de druk in dat kapsel en ontstaat er in een fractie van een seconde een holte gevuld met gas. Dat moment maakt het geluid.

Lang dachten onderzoekers dat het omgekeerde gebeurde: dat er een belletje knapte. In 2015 legde een Canadees onderzoeksteam onder leiding van Greg Kawchuk het knakken voor het eerst vast op een MRI die tijdens de beweging doorfilmde. Wat ze zagen, was dat de holte juist ontstaat op het moment van het geluid, en daarna gewoon zichtbaar blijft. Het geluid hoort dus bij het ontstaan van die holte, niet bij het instorten ervan. Dat onderzoek is gedaan op vingergewrichten, omdat je die netjes in een scanner kunt trekken, maar in de kleine nekgewrichten werkt hetzelfde mechanisme.

Dat verklaart meteen iets wat veel mensen herkennen. Heb je net geknakt, dan lukt het de eerste twintig minuten niet nog een keer op dezelfde plek. Het gas moet eerst weer oplossen voordat het opnieuw kan.

Het verschil tussen een knak en een schuurgeluid

Dit is het onderscheid dat je nodig hebt om je eigen geluid te plaatsen.

Een knak is kort, eenmalig en helder. Je hoort hem één keer en daarna is hij een tijdje weg. Dat is het drukverschil dat hierboven beschreven staat. Er hoort geen pijn bij en je hoeft er niets mee.

Een schuurgeluid is iets anders. Het is fijner, korreliger, en het herhaalt zich bij elke beweging. Sommige mensen beschrijven het als zand, of als een deur die piept. Dit heet crepitatie en ontstaat door weefsel dat langs elkaar beweegt terwijl het niet helemaal soepel glijdt. Dat kan een pees zijn, een verdikt gewrichtskapsel, of kraakbeen dat wat ruwer is geworden.

Ook crepitatie is op zichzelf niet alarmerend. Het komt met het ouder worden vaker voor, en de meeste mensen merken er verder niets van. Het verschil met een knak is dat crepitatie wel vaker samengaat met stijfheid, en dat het dus eerder de moeite waard is om te laten kijken als je er ook last van hebt.

Waarom het juist bij draaien gebeurt

Draaien is de beweging waarbij je nekgewrichten het meest ten opzichte van elkaar verschuiven. Bij vooroverbuigen kantelen de wervels vooral, bij draaien schuiven ze langs elkaar. Dat betekent meer wrijving en meer drukverandering, en dus meer kans dat er ergens een gewrichtje meegeeft.

Daar komt bij dat het draaien van je hoofd voor een groot deel in de bovenste twee nekwervels gebeurt. Zijn die twee stroef, bijvoorbeeld omdat je een halve dag naar een scherm hebt gekeken zonder je hoofd echt te bewegen, dan nemen de wervels eronder het over. Op die plek hoor je het geluid dan ook.

Dat verklaart ook waarom veel mensen het geluid vooral 's ochtends horen, of na een lange autorit. Niet omdat er iets kapot is, maar omdat er lang niet bewogen is.

Slijt je nek ervan?

Dit is de vraag achter de vraag. Vrijwel iedereen die dit opzoekt, is bang dat het geluid betekent dat er iets aan het verslijten is.

Voor de nek bestaat daar geen sluitend onderzoek naar, en dat moeten we eerlijk zeggen. Wat er wel is, gaat over knokkels. In 2011 vergeleken DeWeber en collega's 215 mensen, van wie ongeveer een op de vijf gewoonlijk zijn knokkels knakte. Artrose kwam voor bij 18,1 procent van de knakkers en bij 21,5 procent van de mensen die het niet deden. Hoe langer of hoe vaker iemand had geknakt, maakte geen verschil. De onderzoekers concludeerden dat het knakken zelf geen risicofactor is.

Je kunt die uitkomst niet één op één op de nek plakken. Wat je er wel uit kunt halen, is dat het geluid op zichzelf geen bewijs van schade is. Wat je hoort, is een drukverschil. Dat is geen slijtage.

Andersom geldt trouwens hetzelfde: mensen bij wie op een foto duidelijke slijtage zichtbaar is, hoeven helemaal geen geluid te maken. Beeld en geluid lopen niet netjes gelijk op.

Waarom je nek vaker kraakt als je gespannen bent

Veel mensen merken dat het geluid toeneemt in drukke weken. Dat is geen inbeelding, maar het komt niet doordat spanning je gewrichten aantast.

Bij spanning span je je nek- en schouderspieren onbewust iets aan en beweeg je kleiner. Je draait je hoofd minder ver, je haalt je schouders wat op, je houdt je kin naar voren. Daardoor blijven de gewrichtjes langer in dezelfde stand staan. Beweeg je dan eindelijk goed door, bijvoorbeeld als je gaat liggen of uitrekt, dan komt er in één keer meer beweging vrij. En dus vaker een knak.

Spierspanning zelf hoor je niet. Wel voel je hem, meestal als een strakke band vanaf je schouder naar je achterhoofd. Zit dat gevoel er ook bij, dan is er waarschijnlijk meer aan de hand dan alleen een gewrichtsgeluid. Bij hardnekkige spierknopen in dat gebied lees je meer in ons stuk over een triggerpoint in je nek.

Zelftest: welk geluid maakt jouw nek

Ga rustig zitten, houd je schouders stil en draai je hoofd langzaam van links naar rechts. Doe dat drie keer. Beantwoord daarna deze vier vragen.

• Hoor je het één keer of bij elke draai? Eén keer wijst op een knak, elke keer op crepitatie.
• Doet het pijn op het moment van het geluid? Een knak hoort pijnloos te zijn. Pijn op precies dat punt is een reden om te laten kijken.
• Draai je even ver naar beide kanten? Kijk waar je neus naartoe wijst. Scheelt dat duidelijk, dan zit er een bewegingsbeperking en is het geluid bijzaak.
• Verandert er iets in je arm? Tinteling, doof gevoel of minder kracht hoort er niet bij.

Vier keer geruststellend antwoord betekent dat je het geluid rustig kunt negeren. Zit er één antwoord tussen dat niet klopt, dan gaat het niet meer over het geluid maar over de klacht eronder.

Wanneer het geluid wel een signaal is

Nekpijn gaat meestal vanzelf over binnen een paar weken. Bij ongeveer een op de zeven mensen houdt het langer dan zes maanden aan. Blijven bewegen en je dagelijkse dingen blijven doen helpt daarbij beter dan rust nemen.

Neem contact op met je huisarts of fysiotherapeut als je nek kraakt en er daarnaast iets van dit speelt:

• de klachten worden erger in plaats van minder
• na twee tot vier weken is de pijn niet afgenomen
• je nek beweegt na vier weken nog steeds minder ver dan normaal
• de pijn straalt uit naar je arm
• je hebt minder kracht of minder gevoel in je arm of hand

Er is ook een situatie waarin je niet moet afwachten. Krijg je plotseling een stijve nek in combinatie met koorts, veel hoofdpijn, suf of verward zijn, meerdere keren overgeven of paarsrode vlekjes op je huid, bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost. Dat past niet bij een mechanische nekklacht. Meer daarover lees je op Thuisarts.nl.

Kraakt je nek pas sinds een val, een ongeluk of een klap tegen je hoofd? Laat het dan altijd nakijken, ook zonder pijn.

Waarom je je nek beter niet zelf kraakt

Het geluid geeft een prettig gevoel van ruimte, en dat gevoel is echt. Het duurt alleen kort. Wat je bij zelf kraken doet, is je nek doorduwen op de plek die toch al het meest meegeeft. De stroeve gewrichtjes ernaast blijven staan waar ze staan.

Dat is precies waarom het steeds terugkomt. Je traint jezelf aan om elk half uur diezelfde beweging te maken, terwijl het onderliggende bewegingsprobleem niet verandert. Op termijn wordt dat ene gewricht beweeglijker dan de rest, en niet op een prettige manier.

Merk je dat je het meerdere keren per dag doet, dan is dat op zichzelf een goede reden om je nek een keer te laten beoordelen. Niet omdat je iets stuk maakt, maar omdat de behoefte iets zegt.

Wat je zelf kunt doen

De meeste krakende nekken hebben geen behandeling nodig, maar wel wat meer variatie. Drie dingen die in de praktijk het meeste opleveren:

Beweeg vaker, en niet per se verder. Twee keer per dag een paar minuten rustig draaien, kantelen en je schouders optrekken werkt beter dan één keer flink rekken. Ga tot waar het comfortabel is en niet verder.

Onderbreek je zithouding. Zet je scherm op ooghoogte en sta elk half uur even op. Het gaat niet om de perfecte houding, het gaat erom dat je niet twee uur in dezelfde stand blijft zitten.

Gebruik warmte bij stijfheid. Een warm kussen of een douche maakt spieren soepeler en maakt het bewegen daarna makkelijker. Bij een verse, felle pijn na een verkeerde beweging kun je de eerste dag beter alleen rustig blijven bewegen.

Wat je beter kunt laten: forceren tot het knakt, urenlang een nekband dragen, en volledig stilhouden. Dat laatste maakt een nekklacht in de regel juist hardnekkiger.

Wat wij doen bij een krakende nek

Komt iemand bij ons met deze klacht, dan kijken we eerst of het geluid het probleem is of het bijgeluid. Meestal is het dat laatste. We bekijken hoe ver je nek in elke richting komt, welke wervelniveaus stroef aanvoelen, en of je schouders en bovenrug meewerken of juist tegenwerken.

Blijkt er een duidelijke bewegingsbeperking te zitten, dan werken we die stap voor stap open en krijg je oefeningen mee waarmee je die winst vasthoudt. Zit de spanning vooral in de spieren, dan pakken we dat aan. En zijn er signalen die op iets anders wijzen, zoals uitstraling naar je arm, dan zeggen we dat en verwijzen we door. Meer over hoe we nekklachten aanpakken lees je op die pagina. Een verwijzing van je huisarts heb je niet nodig, want fysiotherapie is direct toegankelijk.

Veelgestelde vragen

Is het erg als mijn nek elke keer kraakt bij het draaien?

Als het pijnloos is en je nek naar beide kanten even ver komt, is het niet erg. Herhaalt het geluid zich bij elke beweging en voelt het korrelig, dan gaat het waarschijnlijk om crepitatie. Ook dat is op zichzelf onschuldig, maar in combinatie met stijfheid is het de moeite waard om te laten beoordelen.

Waarom kraakt mijn nek 's ochtends het hardst?

Omdat je een aantal uren nauwelijks hebt bewogen. De gewrichten hebben lang in dezelfde stand gestaan en er is meer drukverschil op te heffen zodra je weer draait. Na een lange autorit of een dag achter een scherm hoor je hetzelfde.

Krijg ik artrose van het kraken van mijn nek?

Daar is voor de nek geen onderzoek naar dat die vraag sluitend beantwoordt. Het onderzoek dat er is, ging over knokkels en vond geen verband tussen jarenlang knakken en artrose. Het geluid zelf is een drukverandering en geen beschadiging.

Mag ik mijn nek zelf kraken als het lekker voelt?

Af en toe gebeurt er weinig. Doe je het meerdere keren per dag, dan duw je steeds hetzelfde soepele gewricht verder door terwijl de stroeve gewrichten eromheen stroef blijven. Dan is de gewoonte zelf het aanknopingspunt, niet het geluid.

Wanneer moet ik met een krakende nek naar de huisarts?

Bij uitstraling naar je arm, bij minder kracht of gevoel in arm of hand, als de pijn na twee tot vier weken niet minder wordt, of als je nek na vier weken nog steeds beperkt beweegt. Bij een plotseling stijve nek met koorts, veel hoofdpijn, braken, sufheid of paarsrode vlekjes bel je direct.

Helpt een ander kussen tegen een krakende nek?

Soms merken mensen verschil, maar er is geen kussen dat het geluid wegneemt. Wat meer oplevert is de manier waarop je overdag beweegt. Slaap je slecht en word je stijf wakker, dan is het kussen het proberen waard, met realistische verwachtingen.

Persoonlijk advies

Twijfel je of dat geluid bij jou onschuldig is, of merk je dat je nek naar één kant duidelijk minder ver komt? Plan dan een afspraak bij een van onze twee praktijken in Hazerswoude-Rijndijk of Hazerswoude-Dorp. We kijken waar het geluid vandaan komt en of er iets aan te doen valt. Maak een afspraak of bel ons als je eerst wilt overleggen.

Bronnen

• Het knakgeluid ontstaat bij het vormen van een gasholte in het gewricht, niet bij het knappen ervan. Bron: Kawchuk e.a., Real-Time Visualization of Joint Cavitation, PLOS ONE 2015 (peer-reviewed, onderzoek op vingergewrichten).
• Knakken van knokkels hangt niet samen met artrose: 18,1 procent artrose bij knakkers tegenover 21,5 procent bij niet-knakkers, 215 deelnemers. Bron: DeWeber, Olszewski en Ortolano, Journal of the American Board of Family Medicine 2011.
• Nekpijn gaat meestal binnen enkele weken over, bij ongeveer een op de zeven mensen duurt het langer dan zes maanden. Bron: Thuisarts.nl, Ik heb nekpijn (NHG, actueel).
• Blijven bewegen en dagelijkse bezigheden voortzetten wordt geadviseerd boven rust. Bron: Thuisarts.nl, Ik heb nekpijn (NHG, actueel).
• Alarmsignalen bij een plotseling stijve nek: koorts, veel hoofdpijn, sufheid of verwardheid, meerdere keren overgeven, paarsrode uitslag. Bron: Thuisarts.nl, Ik heb nekpijn (NHG, actueel).
• Redenen voor contact met de huisarts: verergering, geen afname na twee tot vier weken, beperkte beweging na vier weken, uitstraling naar de arm, minder kracht of gevoel. Bron: Thuisarts.nl, Ik heb nekpijn (NHG, actueel).